Zdrobnienia i zgrubienia w języku rosyjskim

Rzeczownik to samodzielna i odmienna część mowy. W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, odpowiada na pytania kto? (кто?), co? (что?) oraz służy do określania osób, organizmów, przedmiotów i zjawisk, a także pojęć abstrakcyjnych, takich jak uczucia, emocje, spostrzeżenia, cechy charakteru czy myśli.

Podobnie jak w języku polskim, w języku rosyjskim możemy tworzyć formy zdrobniałe lub zgrubienia (уменьши́тельно-ласка́тельные и аугментати́вные фо́рмы), aby nadać słowom bardziej emocjonalny wydźwięk, zwłaszcza w języku potocznym. Formy te tworzy się za pomocą sufiksów, czyli dopisując odpowiednią cząstkę do tematu danego wyrazu. Sposób tworzenia zdrobnień i zgrubień przedstawiono w poniższych tabelach.

I. Sufiksy zdrabniające

Wyraz Temat Sufiks Zdrobnienie
дом дом -ик до́мик
коне́ц кон -чик ко́нчик
ве́тер ветер -ок ветеро́к
ого́нь огон -ёк огонёк
голова́ голов -к- голо́вка
ве́тка вет -очк- ве́точка
ча́шка чаш -ечк- ча́шечка
хлеб хлеб -ец хлебе́ц
де́рево дерев -цо деревцо́
окно́ окон -це о́конце
пла́тье плать -ице пла́тьице
пальто́ пальт -ецо па́льтецо
ма́ма мам -еньк- ма́менька
берёза берёз -оньк- берёзонька
ма́льчик маль -онк- мальчо́нка
мать мат -ушк- ма́тушка
батя бат -юшк- ба́тюшка
со́лнце солн -ышк- со́лнышко

Sufiksy zdrabniające służą jak sama nazwa wskazuje do tworzenia zdrobnień. Wyraz utworzony poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu zmienia nieco swoje znaczenie. Generalnie oznacza po prostu mniejszy przedmiot. Zdrobnienie może jednak również nieco zmieniać zabarwienie emocjonalne słowa. W taki sposób możemy sprawić, że nasza wypowiedź lub nawet samo słowo zostaną odebrane pozytywnie, miło, dziecinnie, ale też negatywnie, pogardliwie lub lekceważąco. Wszystko to zależy od kontekstu naszej wypowiedzi, dlatego nie da się przypisać konkretnych sufiksów do danego wydźwięku emocjonalnego ogółem.

Ciekawym zjawiskiem w korelacji języka polskiego z językiem rosyjskim jest fakt, że to, co u nas jest odbierane pozytywnie, nie zawsze musi być tak samo odebrane za wschodnią granicą. Na przykład, zdrabnianie imion w języku polskim poprzez dodanie do wyrazu sufiksu (-ka) w imionach żeńskich takich jak: Paulina - Paulinka, Agata - Agatka jest w Polsce odbierane bardzo pozytywnie. Natomiast w Rosji zdrabnianie większości imion żeńskich z użyciem sufiksu -к- jest zdecydowanie nie na miejscu, ponieważ ma to lekceważący wydźwięk. Zapamiętaj:

Zamiast Лари́са - Лари́ска lub Ма́ша - Ма́шка (pogardliwie) powiemy: Лари́сочка i Ма́шенька (miło)!

Ta sama zasada dotyczy imion męskich: Ва́ня - Ва́нька (pogardliwie) a Ва́нечка (miło)!

Zabarwienie lekceważące w języku rosyjskim możemy uzyskać również poprzez dodanie do wyrazu sufiksu takiego jak: -ишк- (городи́шко, челове́чишка), -ёнк- (избёнка, клячо́нка).

II. Sufiksy zgrubiające

Wyraz Temat Sufiks Zdrobnienie
дом дом -ищ- доми́ще

W języku rosyjskim funkcjonuje tylko jeden sufiks zgrubiający -ищ-. Zazwyczaj określa on przedmiot większy niż ten określany przez rzeczownik główny, ale może mieć też wydźwięk lekceważący. W przykładzie дом - доми́ще, słowo określa nie tylko większy obiekt, ale opisuje dom jako starą, rozpadającą się lub straszną budowlę. Ponownie, wszystko zależy od kontekstu wypowiedzi. Porównaj:

  • На краю́ ле́са стоя́ло забро́шенное доми́ще.
  • Na skraju lasu stała opuszczona chałupa.
  • На краю́ ле́са постро́или огро́мное доми́ще.
  • Na skraju lasu wybudowano ogromne domostwo.