Rodzaj rzeczownika rosyjskiego

Rzeczownik to samodzielna i odmienna część mowy. W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, odpowiada na pytania kto? (кто?), co? (что?) oraz służy do określania osób, organizmów, przedmiotów i zjawisk, a także pojęć abstrakcyjnych, takich jak uczucia, emocje, spostrzeżenia, cechy charakteru czy myśli. Rzeczownik rosyjski ma trzy rodzaje: rodzaj męski (мужско́й род), rodzaj żeński (же́нский род) oraz rodzaj nijaki (сре́дний род).

Niestety rodzaj rzeczownika w języku rosyjskim często nie odpowiada rodzajowi tego samego rzeczownika w języku polskim, ale można go określić analizując kategorię żywotności oraz końcówkę.

Rodzaj męski

Rodzaju męskiego w języku rosyjskim są rzeczowniki:
  1. z końcówką zerową w mianowniku
    дом (dom), брат (brat), врач (lekarz)
  2. oznaczające płeć męską z końcówką -а, -я
    па́па (tata), дя́дя (wujek), мужчи́на (mężczyzna)
  3. z końcówką zerową i tematem zakończonym na й
    май (maj), папуга́й (papuga), Дми́трий (Dymitr)
  4. z końcówką zerową i tematem zakończonym na ь
    портфе́ль (aktówka), конь (koń), слова́рь (słownik)

Rodzaj żeński

Rodzaju żeńskiego w języku rosyjskim są rzeczowniki:
  1. z końcówką -а, -я
    де́вочка (dziewczynka), карти́на (obraz), земля́ (ziemia)
  2. odprzymiotnikowe z końcówką -ая, -яя
    прихо́жая (poczekalnia), пере́дняя (przedpokój), мастерска́я (pracownia)
  3. z końcówką -ия, -ея
    ста́нция (stacja), галере́я (galeria), фея (wróżka)
  4. niektóre zakończone na spółgłoskę miękką
    мать (matka), дочь (córka), ночь (noc)

Rodzaj nijaki

Rodzaju nijakiego w języku rosyjskim są rzeczowniki:
  1. z końcówką -о, -е
    окно́ (okno), мо́ре (morze), по́ле (pole)
  2. odprzymiotnikowe z końcówką -ое, -ее
    жарко́е (pieczeń), моро́женое (lody), подлежа́щее (podmiot)
  3. z końcówką -ие, -ье
    зда́ние (bydynek), пече́нье (ciastko), варе́нье (konfitura)
  4. ди́тя (dziecię) oraz 10 rzeczowników: бре́мя (brzemię), вре́мя (czas), пле́мя (plemię), пла́мя (płomień), стре́мя (strzemię), и́мя (imię), знамя (znamię), се́мя (siemię), вы́мя (wymię), те́мя (ciemię)

Rzeczowniki o rodzaju wspólnym

W języku rosyjskim istnieje też ciekawe zjawisko, gdy rzeczownik o niezmiennej formie posiada jednocześnie wszystkie rodzaje. Dopiero wtedy, gdy użyjemy go w kontekście płci, możemy określić, jakiego dokładnie jest rodzaju. Do tej grupy zaliczamy na przykład: пья́ница (alkoholik), уби́йца (morderca), я́беда (skarżypyta), пла́кса (beksa), бродя́га (włóczęga), ла́комка (łakomczuch), молоде́ц (zuch), сирота́ (sierota).
  • Он настоя́щий пья́ница. Она́ настоя́щая пья́ница.
  • On jest prawdziwym alkoholikiem. Ona jest prawdziwą alkoholiczką.
  • Её дочь - пла́кса. Её сын - пла́кса. Её ди́тя - пла́кса.
  • Jej córka to beksa. Jej syn to beksa. Jej dziecko to beksa.

Rzeczowniki różniące się rodzajem od języka polskiego

Niektóre rzeczowniki rosyjskie różnią się rodzajem od rzeczowników polskich. Ich przykłady przedstawiono w tabeli, choć należy pamiętać, że jest ich znacznie więcej!

Język rosyjski Rodzaj Język polski Rodzaj
го́род męski miasto nijaki
кла́сс męski klasa żeński
маши́на żeński samochód męski
крова́ть żeński łóżko nijaki
письмо́ nijaki list męski
пла́тье nijaki sukienka żeński