Podział rzeczowników rosyjskich

Rzeczownik to samodzielna i odmienna część mowy. W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, odpowiada na pytania kto? (кто?), co? (что?) oraz służy do określania osób, organizmów, przedmiotów i zjawisk, a także pojęć abstrakcyjnych, takich jak uczucia, emocje, spostrzeżenia, cechy charakteru czy myśli. Dzisiaj zajmiemy się dokładniej podziałem rzeczowników. Wyróżniamy kilka podstawowych podziałów.

I. Rzeczowniki pospolite i własne

Ze względu na charakter leksykalny rzeczowniki rosyjskie dzielą się na pospolite (нарица́тельные) i własne (со́бственные). Rzeczowniki pospolite służą do kategoryzacji przedmiotów lub obiektów, które uważamy za identyczne, co oznacza, że mają pewien wspólny zbiór cech. Na przykład: земля́ (ziemia), стол (stół) czy пти́ца (ptak). Z kolei nazwy własne nie są tak identyfikowane jak pospolite i odnoszą się do dowolnych klas jednostek. Dzielimy je głównie na antroponimy (антропони́мы), czyli nazwy osobowe odnoszące się do ludzi i toponimy (топини́мы) - nazwy geograficzne nazywające miejsca. Nazwy własne możemy dzielić również na mniejsze podgrupy, na przykład określające zwierzęta, rośliny, środki transportu czy ciała niebieskie.
  • Ка́ждый стол должен име́ть одну́ но́гу.
  • Każdy stół powinien mieć jedną nogę.
  • Пти́цы лета́ют над землёй.
  • Ptaki latają nad ziemią.

II. Rzeczowniki konkretne, materialne, abstrakcyjne, zbiorowe i jednostkowe

Ze względu na znaczenie rzeczowników wyróżniamy pięć grup: rzeczowniki konkretne (конкре́тные), materialne (веще́ственные), abstrakcyjne (отвлечённые), zbiorowe (собира́тельные) i jednostkowe (еди́ничные).

Rzeczowniki konkretne określają obiekty przyrody ożywionej lub nieożywionej, przy czym zjawiska lub przedmioty są rozpoznawane przez człowieka przy pomocy zmysłów. Można je z łatwością policzyć, dlatego z reguły mają one liczbę pojedynczą oraz mnogą. Należą do nich przykładowo: гора́ (góra), не́бо (niebo), учени́к (uczeń) czy соба́ка (pies).
  • Бори́с хо́чет име́ть соба́ку.
  • Borys chce mieć psa.
Druga grupa - rzeczowniki materialne to takie, które określają jednorodne materiały lub substancje. Zawsze mają one tylko jedną liczbę - pojedynczą lub mnogą. Zaliczymy do nich: во́здух (powietrze), вода́ (woda), грязь (brud) lub черни́ла (atrament).
  • Хорошо́ дыша́ть чи́стым во́здухом.
  • Dobrze jest oddychać czystym powietrzem.
W trzeciej grupie znajdują się rzeczowniki określające pojęcia abstrakcyjne, które nie są poznawalne za pomocą ludzkich zmysłów, takie jak emocje, uczucia, spostrzeżenia i myśli. One również mają zawsze tylko jedną liczbę. Na przykład: любо́вь (miłość), ску́ка (nuda), хло́поты (kłopoty), го́ре (rozpacz).
  • Ле́на сиде́ла до́ма одна́ и чу́вствовала всего́ лишь ску́ку.
  • Lena siedziała w domu sama i czuła jedynie nudę.
Rzeczowniki zbiorowe nazywają wiele istot lub przedmiotów ujmowanych, jako niepodzielna całość. Mają one tylko formę liczby pojedynczej. Zaliczamy do nich takie rzeczowniki jak: молодёжь (młodzież) czy толпа́ (tłum).
  • Топла́ люде́й стоя́ла на пло́щади.
  • Tłum ludzi stał na placu.
Dodatkową grupę tworzą rzeczowniki jednostkowe, które oznaczają pojedynczy przedmiot z danego zbioru, jak na przykład: трави́нка (źdźbło trawy), жемчу́жина (perła) lub снежи́нка (śnieżka).
  • Одна́ ма́ленькая снежи́нка раста́яла мне на носу́.
  • Jedna mała śnieżynka roztopiła się na moim nosie.

III. Rzeczowniki żywotne i nieżywotne

Ze względu na typ oznaczanych przedmiotów, rzeczowniki rosyjskie możemy podzielić na żywotne (одушевлённые) i nieżywotne (неодушевлённые). Podstawową różnicą między jedną a drugą grupą jest to, czy dany rzeczownik określa obiekt przyrody żywej czy nie, dlatego żywotny będzie па́па (tata), a nieżywotny стол (stół). Ta kategoria jednak w języku rosyjskim jest nieco inna niż w języku polskim, a ponieważ jej określenie jest ważne przy prawidłowej odmianie rzeczowników rosyjskich, warto przeczytać lekcję o żywotności.

  • Сего́дня па́па купи́л но́вый стол.
  • Dzisiaj tata kupił nowy stół.