Odmiana rzeczownika rosyjskiego - deklinacja III

Rzeczownik to samodzielna i odmienna część mowy. W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, odpowiada na pytania kto? (кто?), co? (что?) oraz służy do określania osób, organizmów, przedmiotów i zjawisk, a także pojęć abstrakcyjnych, takich jak uczucia, emocje, spostrzeżenia, cechy charakteru czy myśli. Posiada on liczbę pojedynczą (еди́нственное число́) lub liczbę mnogą (мно́жественное число́), trzy rodzaje: rodzaj męski (мужско́й род), rodzaj żeński (же́нский род) oraz rodzaj nijaki (сре́дний род) oraz kategorię żywotności (одушевлённость). Wszystkie cechy rzeczownika są bardzo ważne przy jego odmianie, którą nazywamy deklinacją (склоне́ние).

Rzeczownik rosyjski odmienia się przez sześć przypadków, co było omówione wcześniej. Jednakże deklinacja rzeczownika rosyjskiego jest nieco bardziej skomplikowana. Wyróżniamy trzy typy deklinacji. Dziś zajmiemy się trzecią z nich.

Deklinacja III

Do trzeciej deklinacji należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego z końcówką zerową (typu: ночь - noc, мать - matka).

Rzeczowniki te mogą posiadać następujące końcówki:
Przypadek Pytania Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
ø
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
-ей
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
-ам, -ям
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
ø -ей
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
-ами, -ями
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
-ах, -ях

Deklinacja zależy również od miękkiego bądź twardego zakończenia tematu. Warto zatem wiedzieć, że zawsze twarde są rosyjskie spółgłoski ж, ц, ш, natomiast zawsze miękkie są ч, щ. Pozostałe spółgłoski: б, в, г, д, з, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х mogą być albo twarde albo miękkie w zależności od tego czy występuje po nich tzw. miękki znak -ь.

Uwaga: litery е, ё, и, ю, я również zmiękczają spółgłoski!

Rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na spółgłoskę, ж, ш, ч, щ i

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
це́ль мы́шь ло́жь це́л-и мы́ш-и лж-и́
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
це́л-и мы́ш-и лж-и́ це́л-ей мыш-е́й лж-е́й
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
це́л-и мы́ш-и лж-и́ це́л-ям мыш-а́м лж-а́м
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
це́ль мы́шь ло́жь це́л-и мыш-е́й лж-и́
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
це́ль-ю мы́шь-ю ло́жь-ю це́л-ями мыш-а́ми лж-а́ми
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
це́л-и мы́ш-и лж-и́ це́л-ях мыш-а́х лж-а́х
Warto zapamiętać:
  • rzeczowniki żywotne rodzaju żeńskiego w trzeciej deklinacji mają biernik liczby mnogiej równy dopełniaczowi liczby mnogiej
  • miękki znak piszemy w liczbie pojedynczej w mianowniku, bierniku oraz w narzędniku
  • niektóre rzeczowniki należące do trzeciej deklinacji występują jedynie w liczbie pojedynczej, aby dowiedzieć się więcej wróć do lekcji o liczbie
  • Бори́с ста́л врачо́м и до́стиг свое́й це́ли.
  • Borys został lekarzem i osiągnął swój cel.
  • Ле́том в до́ма забега́ет мно́го мы́шей.
  • Latem do domów wbiega dużo myszy.

Rzeczowniki ма́ть i до́чь

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
ма́ть до́чь ма́тер-и до́чер-и
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
ма́тер-и до́чер-и матер-е́й дочер-е́й
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
ма́тер-и до́чер-и матер-я́м дочер-я́м
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
ма́ть до́чь матер-е́й дочер-е́й
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
ма́терь-ю до́черь-ю матер-я́ми дочерь-ми́
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
ма́тер-и до́чер-и матер-я́х дочер-я́х
Te dwa rzeczowniki odmieniają się nieregularnie, a mimo wszystko należą do trzeciej deklinacji. Warto zatem podaną odmianę zapamiętać, zwracając szczególną uwagę na miękki znak.
  • Ка́тя лю́бит свою́ ма́ть. Я познако́милась с ма́терью Ка́ти.
  • Kasia kocha swoją matkę. Ja poznałam się z matką Kasi.
  • У неё мно́го дочере́й. Oна идёт со свои́ми до́черьми в кино́.
  • Ona ma dużo córek. Ona idzie ze swoimi córkami do kina.