Odmiana rzeczownika rosyjskiego - deklinacja II

Rzeczownik to samodzielna i odmienna część mowy. W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, odpowiada na pytania kto? (кто?), co? (что?) oraz służy do określania osób, organizmów, przedmiotów i zjawisk, a także pojęć abstrakcyjnych, takich jak uczucia, emocje, spostrzeżenia, cechy charakteru czy myśli. Posiada on liczbę pojedynczą (еди́нственное число́) lub liczbę mnogą (мно́жественное число́), trzy rodzaje: rodzaj męski (мужско́й род), rodzaj żeński (же́нский род) oraz rodzaj nijaki (сре́дний род) oraz kategorię żywotności (одушевлённость). Wszystkie cechy rzeczownika są bardzo ważne przy jego odmianie, którą nazywamy deklinacją (склоне́ние).

Rzeczownik rosyjski odmienia się przez sześć przypadków, co było omówione wcześniej. Jednakże deklinacja rzeczownika rosyjskiego jest nieco bardziej skomplikowana. Wyróżniamy trzy typy deklinacji. Dziś zajmiemy się drugą z nich.

Deklinacja II

Do drugiej deklinacji należą rzeczowniki:
  1. rodzaju męskiego z końcówką zerową (typu: дом - dom, день - dzień)
  2. rodzaju męskiego z końcówką -o lub (typu: доми́ще - domisko, сараи́шко - szopka)
  3. rodzaju nijakiego z końcówką -o lub (typu: окно́ - okno, мо́ре - morze)
Rzeczowniki te mogą posiadać następujące końcówki:
Przypadek Pytania Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
-о, -е -а, -ы, -и
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
-а, -я -ов, -ев, -ёв, ей
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
-у, -ю -ам, -ям
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
-о, -е -а, -я, -ы, -и
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
-ом, -ём -ами, -ями
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
-ах, ях

Deklinacja zależy również od miękkiego bądź twardego zakończenia tematu. Warto zatem wiedzieć, że zawsze twarde są rosyjskie spółgłoski ж, ц, ш, natomiast zawsze miękkie są ч, щ. Pozostałe spółgłoski: б, в, г, д, з, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х mogą być albo twarde albo miękkie w zależności od tego czy występuje po nich tzw. miękki znak -ь.

Uwaga: litery е, ё, и, ю, я również zmiękczają spółgłoski!

Rzeczowniki zakończone na i

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
ство́л слова́рь учи́тель трамва́-й ге́н-ий
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
ствол-а́ словар-я́ учи́тел-я трамва́-я ге́н-ия
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
ствол-у́ словар-ю́ учи́тел-ю трамва́-ю ге́н-ию
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
ство́л слова́рь учи́тел-я трамва́-й ге́н-ия
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
ствол-о́м словар-ём учи́тел-ем трамва́-ем ге́н-ием
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
ствол-е́ словар-е́ учи́тел-е трамва́-е ге́н-ии

Przypadek Pytania Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
ствол-ы́ словар-и́ учител-я́ трамва́-и ге́н-ии
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
ствол-о́в словар-е́й учител-е́й трамва́-ев ге́н-иев
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
ствол-а́м словар-я́м учител-я́м трамва́-ям ге́н-иям
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
ствол-ы́ словар-и́ учител-е́й трамва́-и ге́н-иев
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
ствол-а́ми словар-я́ми учител-я́ми трамва́-ями ге́н-иями
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
ствол-а́х словар-я́х учител-я́х трамва́-ях ге́н-иях
Warto zapamiętać:
  • rzeczowniki żywotne rodzaju męskiego mają biernik równy dopełniaczowi
  • rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na -ий w miejscowniku liczby pojedynczej mają końcówkę -и
  • niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na spółgłoskę lub miękki znak mają w liczbie mnogiej końcówkę -а, lub -я, która jest zawsze akcentowana.
  • У меня́ ещё нет но́вого а́дреса. Ка́тя запо́мнила адреса́ друзе́й.
  • Nie mam jeszcze nowego adresu. Kasia zapamiętała adresy przyjaciół.
  • Бори́с явля́ется настоя́щим ге́нием. В ми́ре ма́ло таки́х ге́ниев.
  • Borys jest prawdziwym geniuszem. Na świecie mało jest takich geniuszy.

Rzeczowniki z tematem na г, к, х, ц, щ, ш i ц

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
уро́к ма́льчик вра́ч това́рищ коне́ц
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
уро́к-а ма́льчик-а врач-а́ това́рищ-а конц-а́
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
уро́к-у ма́льчик-у врач-у́ това́рищ-у конц-у́
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
уро́к ма́льчик-а врач-а́ това́рищ-а коне́ц
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
уро́к-ом ма́льчик-ом врач-о́м това́рищ-ем конц-о́м
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
уро́к-е ма́льчик-е врач-е́ това́рищ-е конц-е́

Przypadek Pytania Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
уро́к-и ма́льчик-и врач-и́ това́рищ-и конц-ы́
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
уро́к-ов ма́льчик-ов врач-е́й това́рищ-ей конц-о́в
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
уро́к-ам ма́льчик-ам врач-а́м това́рищ-ам конц-а́м
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
уро́к-и ма́льчик-ов врач-е́й това́рищ-ей конц-ы́
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
уро́к-ами ма́льчик-ами врач-а́ми това́рищ-ами конц-а́ми
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
уро́к-ах ма́льчик-ах врач-а́х това́рищ-ах конц-а́х
Warto zapamiętać:
  • po г, к, х, ч, щ, ж i ш piszemy и
  • po ц piszemy ы
  • w narzędniku liczby pojedynczej po ч, щ, ж, ш i ц pod akcentem piszemy o, a bez akcentu e
  • Ма́льчики сиде́ли на уро́ке.
  • Chłopcy siedzieli na lekcji.
  • Бори́с хо́чет ста́ть врачо́м.
  • Borys chce zostać lekarzem.

Rzeczowniki zakończone na -о, -е, -ие i -ье

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
не́б-о по́л-е зда́н-ие пла́ть-е
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
не́б-а по́л-я зда́н-ия пла́ть-я
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
не́б-у по́л-ю зда́н-ию пла́ть-ю
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
не́б-о по́л-е зда́н-ие пла́ть-е
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
не́б-ом по́л-ем зда́н-ием пла́ть-ем
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
не́б-е по́л-е зда́н-ии пла́ть-е

Przypadek Pytania Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
небес-а́ пол-я́ зда́н-ия пла́ть-я
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
небе́с пол-е́й зда́н-ий пла́ть-ев
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
небес-а́м пол-я́м зда́ни-ями плать-ям
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
небес-а́ пол-я́ зда́н-ия пла́ть-я
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
небес-а́ми пол-я́ми зда́ни-ями пла́ть-ями
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
небес-а́х пол-я́х зда́ни-ях пла́ть-ях
Warto zapamiętać:
  • rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone na -ие w miejscowniku liczby pojedynczej mają końcówkę -и, a w dopełniaczu liczby mnogiej końcówkę -ий
  • w rzeczownikach rodzaju nijakiego typu пла́тье znak miękki piszemy we wszystkich przypadkach w liczbie pojedynczej oraz mnogiej
  • На де́реве висе́ли два я́блока. Я не люблю́ я́блоки.
  • Na drzewie wisiały dwa jabłka. Ja nie lubię jabłek.

Rzeczowniki typu бра́т, дру́г i де́рево

Przypadek Pytania Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik
Имени́тельный
kto? co?
кто? что?
бра́т дру́г де́рев-о бра́ть-я друзь-я́ дере́вь-я
Dopełniacz
Роди́тельный
kogo? czego?
кого́? чего́?
бра́т-а дру́г-а де́рев-а бра́ть-ев друз-е́й дере́вь-ев
Celownik
Да́тельный
komu? czemu?
кому́? чему́?
бра́т-у дру́г-у де́рев-у бра́ть-ям друзь-я́м дере́вь-ям
Biernik
Вини́тельный
kogo? co?
кого́? что?
бра́т-а дру́г-а де́рев-о бра́ть-ев друз-е́й дере́вь-я
Narzędnik
Твори́тельный
z kim? z czym?
с кем? с чем?
бра́т-ом дру́г-ом де́рев-ом бра́ть-ями друзь-я́ми дере́вь-ями
Miejscownik
Предло́жный
o kim? o czym?
о ком? о чём?
бра́т-е дру́г-е де́рев-е бра́ть-ях друзь-я́х дере́вь-ях
W deklinacji rzeczowników typu бра́т i дру́г znak miękki piszemy we wszystkich przypadkach w liczbie mnogiej, natomiast w deklinacji rzeczowników typu дру́г we wszystkich przypadkach liczby mnogiej poza dopełniaczem oraz biernikiem!
  • У тебя́ е́сть настоя́щий дру́г, а у меня́ нет друзе́й.
  • Ty masz prawdziwego przyjaciela, a ja nie mam przyjaciół.
  • Мои́ бра́тья пошли́ в кино́ со свои́ми друзья́ми.
  • Moi bracia poszli do kina ze swoimi przyjaciółmi.