Stopniowanie przymiotników rosyjskich

Przymiotnik to część mowy, która służy do określenia cech osób, przedmiotów, zjawisk bądź stanów. Podobnie jak w języku polskim, w języku rosyjskim odpowiada on na pytania: jaki?, jaka?, jakie? (како́й?, кака́я?, како́е?) lub czyj?, czyja?, czyje? (чей?, чья?, чьё?).

W języku rosyjskim, podobnie jak w polskim, występują trzy stopnie przymiotnika: równy, wyższy (сравни́тельная сте́пень) i najwyższy (превосхо́дная сте́пень), przy czym stopniowane mogą być tylko przymiotniki jakościowe (przeczytasz o nich w lekcji o odmianie przymiotnika).

Stopień wyższy

Występują dwie formy stopnia wyższego: prosta (проста́я) oraz złożona (сло́жная). Formę prostą stopnia wyższego tworzy się poprzez dodanie do przymiotnika przyrostka -e lub -ee. Forma ta nie odmienia się. Warto zapamiętać, że jeśli temat przymiotnika w stopniu równym kończy się na spółgłoskę (z wyjątkiem г, к, х, д, т, ст) to w stopniu wyższym dodajemy przyrostek -ee. Jeśli natomiast temat kończy się na jedną z wcześniej wymienionych spółgłosek: г, к, х, д, т, ст to w stopniu wyższym dodajemy przyrostek -e.

Ка́тя краси́вая, но Ле́на красиве́е.

Бори́с крича́л гро́мко, но Са́ша ещё гро́мче.

Należy również zwrócić uwagę, że w języku rosyjskim występuje zjawisko wymiany spółgłosek. Dlatego w stopniu wyższym spółgłoski:
  • г, д, зк wymienią się na ж (стро́гий - стро́же)
  • к, т wymienią się na ч (я́ркий - я́рче)
  • ст wymienią się na щ (просто́й - про́ще)
  • х wymienią się na ш (ти́хий - ти́ше)
Formę złożoną stopnia wyższego w języku rosyjskim tworzymy poprzez dodanie do stopnia równego jednego z nieodmiennych wyrazów: бо́лее (bardziej) lub ме́нее (mniej).
  • Кни́га всегда́ бо́лее интере́сная, чем фи́льм.
  • Książka zawsze jest bardziej interesująca od filmu.
  • Фи́льм всегда́ ме́нее интере́сный, чем кни́га.
  • Film jest zawsze mniej interesujący od książki.

Niektóre przymiotniki rosyjskie tworzą stopnień wyższy w sposób nieregularny. Warto zapamiętać niektóre z nich, ponieważ należą one do grupy najczęściej używanych przymiotników.

Stopień równy Stopień wyższy Stopień równy Stopień wyższy
хоро́ший лу́чше dobry lepszy
плохо́й ху́же zły gorszy
бога́тый бога́че bogaty bogatszy
большо́й бо́льше duży większy
вели́кий бо́льше wielki większy
высо́кий вы́ше wysoki wyższy
глубо́кий глу́бже głęboki głębszy
далёкий да́льше daleki dalszy
дешёвый деше́вле tani tańszy
до́лгий до́льше długi dłuższy
коро́ткий коро́че krótki krótszy
лёгкий ле́гче lekki lżejszy
ма́ленький ме́ньше mały mniejszy
широ́кий ши́ре szeroki szerszy
Niestandardowo stopień wyższy można też utworzyć poprzez dodanie do przymiotnika w stopniu równym przedrostka -по (nieco, trochę).
  • Мо́жно бы́ло э́то сде́лать полу́чше.
  • Można było to zrobić nieco lepiej.
W języku rosyjskim stopień wyższy często też łączy się z zaimkiem всё (coraz), na przykład:
  • Зимо́й дни стано́вятся всё коро́че.
  • Zimą dni stają się coraz krótsze.

Stopień najwyższy

Stopień najwyższy można utworzyć na wiele sposobów. Najczęściej używamy w tym celu wyrazu са́мый, który należy wraz z przymiotnikiem odmienić w odpowiednim rodzaju, liczbie i przypadku.
  • Грамма́тика са́мая ва́жная в изуче́нии иностра́нного языка́.
  • Gramatyka jest najważniejsza w nauce języka obcego.
Formę stopnia najwyższego można stworzyć również poprzedzając przymiotnik w stopniu równym wyrazem найбо́лее (najbardziej) lub найме́нее (najmniej). Częściej jednak spotkamy takie formy w języku literackim.
  • Учёба для меня́ э́то найболее ва́жное де́ло.
  • Nauka dla mnie to najważniejsza sprawa.
Podobnie utworzymy formę stopnia najwyższego dodając do przymiotnika w stopniu wyższym wyraz всех lub всего́.
  • Ле́на красиве́е всех, но говори́ть с ней сложне́е всего́.
  • Lena jest piękniejsza od wszystkich, ale rozmawiać z nią jest trudniej od wszystkiego (najtrudniej).

Jeśli natomiast nie porównujemy, ale jednocześnie chcemy zwrócić uwagę, że coś w znacznym stopniu się wyróżnia, możemy użyć formy prostej stopnia najwyższego z przyrostkiem -ейш- lub -айш- (po ж, ч, ш i щ) - краси́вейший (najpiękniejszy), велича́йший (największy).

Bardzo rzadko występują w języku rosyjskim formy stopnia najwyższego z przyrostkiem -наи-, na przykład: наибо́льший (największy), наилу́чший (najlepszy).