Rosyjskie czasowniki ruchu

Czasownik (глаго́л) to samodzielna część mowy, która oznacza pewną czynność lub stan. Podobnie jak w języku polskim czasowniki rosyjskie odpowiadają na pytanie co robić? (что де́лать?) dla form niedokonanych (несоверше́нный вид) oraz co zrobić? (что сде́лать?) dla form dokonanych (соверше́нный вид). Podstawową formą czasownika jest bezokolicznik. Czasowniki odmieniają się przez osoby oraz liczby, ponieważ określają czynności, które mogą być wykonywane przez różne podmioty.

W języku rosyjskim można wyróżnić szczególną grupę czasowników - czasowniki ruchu (глаго́лы движе́ния). Opisują one przemieszczanie się w czasie danego podmiotu. Mogą oznaczać ruch w jednym kierunku (идти́, бежа́ть, лете́ть) lub w wielu różnych kierunkach (ходи́ть, бе́гать, лета́ть). Czasowniki opisujące ruch regularny, tam i z powrotem, często poprzedzane są przysłówkami takimi jak: ча́сто (często), обы́чно (zwykle), ка́ждый де́нь (każdego dnia), ежего́дно (co roku), по утра́м (każdego poranka) itd. Porównaj:
  • Я иду́ в магази́н. В пя́тницу я пойду́ в магази́н.
  • Ja idę do sklepu. W piątek pójdę do sklepu.
  • Я хожу́ по магази́нам. По пя́тницам я хожу́ по магази́нам.
  • Ja chodzę po sklepach. W każdy piątek chodzę po sklepach.
Warto zwrócić uwagę, że rosyjski czasownik бы́ть (być) może zostać zastąpiony przez czasownik odnoszący się do ruchu regularnego, na przykład ходи́ть (chodzić), е́здить (jeździć), ale nie zmieni on swojego jednorazowego i jednokierunkowego charakteru.
  • Вчера́ Бори́с был у врача́ = Вчера́ Бори́с ходи́л к врачу́.
  • Wczoraj Borys był u lekarza.

Czasownik идти́

Czasownik идти́ (iść) jest szczególnym czasownikiem ruchu, który może zostać użyty nie tylko w dosłownym, ale też w przenośnym znaczeniu. Aby zobrazować to zagadnienie najprościej będzie posłużyć się tabelką.

Język rosyjski Język polski
идёт по́езд jedzie pociąg
идёт сне́г pada śnieg
идёт фи́льм leci film
идёт спо́р toczy się spór
идёт собра́ние trwa zebranie
идёт пла́тье pasuje sukienka
идёт вре́мя mija czas
идёт би́знес kręci się biznes
 
иду́т часы́ chodzi zegar
иду́т су́мерки nadciąga zmierzch
W tabelce łatwo można zauważyć, jak wiele różnych znaczeń może mieć ten czasownik, ale to jeszcze nie koniec, bo samo słowo идти́ może też w przenośni znaczyć, że coś zwyczajnie da się zrobić. Odpowiednio w przeczeniu oznacza sytuację odwrotną. Spójrz:
  • Ого́нь идёт заже́чь ударя́я ка́мень о ка́мень.
  • Ogień da się zapalić uderzając kamieniem o kamień.
  • - Ма́ма! Купи́ мне моро́женое!
  • - Э́то не идёт! Ты ведь больно́й.
  • - Mamo! Kup mi lody!
  • - Nie ma mowy! Przecież jesteś chory.

Czasowniki ruchu i ich przedrostki

Podobnie jak w języku polskim, czasowniki ruchu z określonymi przedrostkami zmieniają swoje znaczenie, ponieważ każdy przedrostek niesie ze sobą dodatkowe określenie kierunku ruchu oraz czasu jego trwania.

Przedrostek при- oznacza z reguły przychodzenie do jakiegoś miejsca z celem pozostania tam na dłuższy czas (прийти́ - przyjść), natomiast у- to odchodzenie od danego punktu na dłuższy czas (уйти́ - odejść). В- oznacza ruch do środka, wchodzenie do jakiegoś pomieszczenia (войти́ - wejść); вы- określa ruch przeciwny, ruch na zewnątrz, wychodzenie (вы́йти - wyjść).

Z punktu widzenia języka polskiego problematyczne może być zrozumienie różnicy między rosyjskimi przedrostkami про- i пере-, którym w języku polskim odpowiada tylko jeden przedrostek prze-. W obydwu przypadkach про- i пере- oznaczają przechodzenie przez coś, z tą różnicą, że używając przedrostka про- mamy na myśli, że przechodzimy i całkowicie mijamy dany punkt, poczym oddalamy się od niego, natomiast używając przedrostka пере- przechodzimy z jednego miejsca na drugie.

За- to przychodzenie do jakiegoś miejsca jedynie na krótki czas, odwiedzenie danego punktu; под- zbliżenie się do czegoś lub kogoś; от- odejście od jakiegoś punktu na małą odległość lub krótki czas.

Przedrostek с- z reguły implikuje ruch z góry na dół, schodzenie bądź zeskakiwanie. Natomiast przedrostek до- przekazuje informację o zbliżeniu się do jakiegoś celu, przy czym może też oznaczać, że przeznaczyliśmy na to jakiś dłuższy czas.

Dla ułatwienia w zapamiętaniu powyższych informacji przeczytaj przykłady:
  • У́тром Бори́с пришёл на рабо́ту. Ве́чером он ушёл с рабо́ты.
  • Rano Borys przyszedł do pracy. Wieczorem on wyszedł z pracy.
  • Бори́с вошёл в свой о́фис. Че́рез 8 часо́в он вы́шел из о́фиса.
  • Borys wszedł do swojego biura. Po 8 godzinach on wyszedł z biura.
  • Бори́с прошёл че́рез парк, а пото́м перешёл че́рез у́лицу.
  • Borys przeszedł przez park, a potem przeszedł na druga stronę ulicy.
  • По пути́ Бори́с зашёл к ма́ме. Подошёл к ма́ме и обня́л её.
  • Po drodze Borys odwiedził mamę. Podszedł do niej i przytulił ją.
  • По́сле встре́чи с ма́мой Бори́с отошёл па́ру ме́тров и заду́мался.
  • Po spotkaniu z mamą Borys odszedł parę metrów i zamyślił się.
  • Бори́с увиде́л как ко́шка спры́гнула с де́рева на кры́шу.
  • Borys zobaczył jak kot zeskoczył z drzewa na dach.
  • Вдруг, Бори́с заме́тил, что дошёл до до́ма.
  • Nagle Borys zauważył, że doszedł do domu.