Tworzenie czasu teraźniejszego i przyszłego w języku rosyjskim

Czasownik (глаго́л) to samodzielna część mowy, która oznacza pewną czynność lub stan. Podstawową formą czasownika jest bezokolicznik. Podobnie jak w języku polskim czasowniki rosyjskie odpowiadają na pytania co robić? (что де́лать?) dla form niedokonanych (несоверше́нный вид) oraz co zrobić? (что сде́лать?) dla form dokonanych (соверше́нный вид). Można więc mówić jego tzw. aspekcie. Czasowniki odmieniają się przez osoby oraz liczby, ponieważ określają czynności, które mogą być wykonywane przez różne podmioty.

Wyróżniamy dwa główne schematy odmiany czasownika, które nazywamy koniugacjami (спряже́ние). Czasowniki mogą też tworzyć stronę czynną (действи́тельный зало́г) lub bierną (страда́тельный зало́г). W języku rosyjskim występują trzy czasy: przeszły (про́шлое вре́мя), teraźniejszy (настоя́щее вре́мя) i przyszły (бу́дущее вре́мя). W tej lekcji zajmiemy się czasem teraźniejszym i przyszłym.

Czas teraźniejszy

Czas teraźniejszy (настоя́щее время) to kategoria gramatyczna czasownika, która wskazuje na równoczesne trwanie danej czynności wraz z momentem mówienia lub pisania o niej. Może również odnosić się do stanu, w którym obecnie znajduje się dana osoba. Czasu teraźniejszego możemy użyć również wtedy, gdy mówimy o czynności stale powtarzającej się, bądź o zdarzeniach z przeszłości lub przyszłości, które trwały lub będą trwały w momencie opowiadania o nich.

Czas teraźniejszy wraz z odmianą czasowników został szczegółowo omówiony w lekcji o koniugacji. Podsumowując, w czasie teraźniejszym rosyjskie czasowniki w poszczególnych wariantach koniugacji mogą mieć następujące końcówki:
Liczba pojedyncza Koniugacja I Koniugacja II
я -у/-ю -у́/-ю́ -у/-ю
ты -ешь -ёшь -ишь
он, она́, оно́ -ет -ёт -ит
Liczba mnoga  
мы -ем -ём -им
вы -ете -ёте -ите
они́ -ут/-ют -у́т/-ю́т -ат/-ят
  • Я иду́ в кино́ а Ма́ша идёт в магази́н.
  • Ja idę do kina a Masza idzie do sklepu.
  • Я ка́ждый де́нь чита́ю кни́ги.
  • Ja każdego dnia czytam książki.

Czas przyszły prosty

Czas przyszły prosty (бу́дущее просто́е вре́мя) oznacza, że pewna czynność będzie zakończona ze skutkiem. Dlatego też czas ten tworzymy od czasowników dokonanych. Zostało to przedstawione w tabeli:
  Koniugacja I Koniugacja II
Liczba pojedyncza нарисова́ть пойти́ повони́ть
я нарису́ю пойду́ позвоню́
ты нарису́ешь пойдёшь позвони́шь
он, она́, оно́ нарису́ет пойдёт позвони́т
Liczba mnoga  
мы нарису́ем пойдём позвони́м
вы нарису́ете пойдёте позвони́те
они́ нарису́ют пойду́т позвоня́т
Można łatwo zauważyć, że przy konstruowaniu czasu przyszłego prostego musimy jedynie dostawić do czasownika przedrostek (stworzyć czasownik dokonany). Dokładne omówienie tematu, czyli jak prawidłowo tworzyć formy dokonane czasowników, znajdziecie w lekcji o aspekcie.
  • Я нарису́ю карти́ну и пойду́ в галере́ю.
  • Ja namaluję obraz i pójdę do galerii.
  • Позвоню́ тебе́ попо́зже.
  • Zadzwonię do ciebie później.
Niestety jest też kilka wyjątków, które nie podlegają powyższej regule. Czasowniki nieregularne odmieniają się częściowo według koniugacji pierwszej i częściowo według koniugacji drugiej. Należy się ich nauczyć na pamięć. Podobnie do czasowników umieszczonych w tabeli odmieniają się wszystkie utworzone od nich czasowniki pochodne. Zapamiętaj:
Liczba pojedyncza да́ть е́сть хоте́ть бежа́ть
я да́м е́м хочу́ бегу́
ты да́шь е́шь хо́чешь бежи́шь
он, она́, оно́ да́ст е́ст хо́чет бежи́т
Liczba mnoga  
мы дади́м еди́м хоти́м бежи́м
вы дади́те еди́те хоти́те бежи́те
они́ даду́т едя́т хотя́т бегу́т
Zwróć uwagę na pisownię:
  • Они́ е́дут на маши́не. Они́ едя́т моро́женое.
  • Oni jadą samochodem. Oni jedzą lody.

Czas przyszły złożony

Czas przyszły złożony (бу́дущее сло́жное вре́мя) służy do określania czynności, które dopiero odbędą się w przyszłości lub będą ciągle się powtarzać, dlatego tworzymy go od czasowników niedokonanych. O czasownikach niedokonanych przeczytacie więcej w lekcji o aspekcie.

Aby utworzyć czas przyszły złożony należy odmienić czasownik posiłkowy бы́ть (być) w czasie przyszłym prostym i dodać do niego bezokolicznik czasownika niedokonanego. Odmieniamy zatem tylko pierwszą część wyrażenia, druga natomiast pozostaje zawsze bez zmian:
Czasownik posiłkowy быть Bezokolicznik czasownika niedokonanego
я бу́ду + чита́ть, ссо́риться, говори́ть, реша́ть, идти́, сиде́ть, мечта́ть, учи́ться...
ты бу́дешь
он, она́, оно́ бу́дет
мы бу́дем
вы бу́дете
они́ бу́дут
  • За́втра я бу́ду убира́ть свою́ ко́мнату.
  • Jutro będę sprzątać swój pokój.
  • Че́рез неде́лю вы бу́дете загора́ть на пля́же.
  • Za tydzień wy będziecie się opalać na plaży.
Uwaga: Czasownik posiłkowy бы́ть (być) nie odmienia się w czasie teraźniejszym! Taka forma w języku rosyjskim nie istnieje. Porównaj:
  • У меня́ ста́ршая сестра́, а у Ма́ши нет сестры́.
  • Ja mam starszą siostrę, a Masza nie ma siostry.