Aspekt czasownika rosyjskiego

Czasownik (глаго́л) to samodzielna część mowy, która oznacza pewną czynność lub stan. Podobnie jak w języku polskim czasowniki rosyjskie odpowiadają na pytania co robić? (что де́лать?) dla form niedokonanych (несоверше́нный вид) oraz co zrobić? (что сде́лать?) dla form dokonanych (соверше́нный вид). Podstawową formą czasownika jest bezokolicznik. Czasowniki odmieniają się przez osoby oraz liczby, ponieważ określają czynności, które mogą być wykonywane przez różne podmioty.

Wyróżniamy dwa główne schematy odmiany czasownika, które nazywamy koniugacjami (спряже́ние). Czasowniki mogą też tworzyć stronę czynną (действи́тельный зало́г) lub bierną (страда́тельный зало́г). W języku rosyjskim występują trzy czasy: przeszły (про́шлое вре́мя), teraźniejszy (настоя́щее вре́мя) i przyszły (бу́дущее вре́мя). W kontekście czasownika można również mówić o zwrotności (возвра́тные глаго́лы). W tej lekcji zajmiemy się aspektem czasownika.

Aspekt czasownika

Aspekt czasownika - za tą nazwą kryje się podział czasowników na dokonane (соверше́нного ви́да) i niedokonane (несоверше́нного ви́да). Ponieważ rozróżnienie to jest zbieżne z językiem polskim, w słowniku polsko-rosyjskim na naszym portalu podajemy jaki aspekt ma dany czasownik.

Czasowniki niedokonane, odpowiadają na pytanie co robić? (что де́лать?) i wyrażają czynność trwającą w czasie lub wielokrotnie powtarzającą się, jak na przykład: стро́ить (budować), гуля́ть (spacerować), е́сть (jeść). Natomiast czasowniki dokonane odpowiadają na pytanie co zrobić? (что сде́лать?) i wyrażają jednokrotną czynność już wykonaną lub taką, która zostanie wykonana w przyszłości: постро́ить (wybudować), прогуля́ться (przejść się), пое́сть (zjeść).

Tworzenie aspektu czasownika

Istnieje kilka sposobów tworzenia formy dokonanej lub niedokonanej czasowników. W tabeli zobrazowano jak sufiksy zmieniają aspekt czasownika.

Cecha formy niedokonanej Cecha formy dokonanej Czasownik niedokonany Czasownik dokonany
-а-, -я- -и- реша́ть реши́ть
-а- -е- одева́ть оде́ть
-а- -ну- привыка́ть привы́кнуть
-ива-, -ыва- -и- налива́ть нали́ть
-ива-, -ыва- -а- подпи́сывать подписа́ть
-ива-, -ыва- -е- высма́тривать высматре́ть
-ва- - дава́ть да́ть
  • Депута́ты до́лго реша́ли э́ту пробле́му, но в конце́ концо́в удало́сь её реши́ть.
  • Posłowie długo rozwiązywali ten problem, ale w końcu udało się go rozwiązać.
  • Ната́ша получи́ла плоху́ю отме́тку и расстро́ила ма́му. Пообеща́ла учи́ться лу́чше и бо́льше не расстра́ивать ма́му.
  • Natasza dostała złą ocenę i rozczarowała mamę. Obiecała lepiej się uczyć i więcej nie rozczarowywać mamy.

Część czasowników dokonanych tworzymy poprzez dodanie przedrostka, jak na przykład: чита́ть, про-чита́ть (czytać, przeczytać). Wyjątkiem, który bezwzględnie należy zapamiętać jest: покупа́ть (kupować), купи́ть (kupić), gdzie по-купа́ть to forma niedokonana z przedrostkiem, a купи́ть - forma dokonana!

Do tworzenia formy dokonanej najczęściej używane są przedrostki:
Przedrostek Czasownik niedokonany Czasownik dokonany
у- топи́ть утопи́ть
на- писа́ть написа́ть
по- стро́ить постро́ить
за- со́хнуть засо́хнуть
от- мы́ть отмы́ть
до- плы́ть доплы́ть
вы- расти́ вы́расти
с-, со- де́лать, твори́ть сде́лать, сотвори́ть
из-, ис- носи́ть, пуга́ть износи́ть, испуга́ть
под-, над- везти́, ста́вить подвезти́, надста́вить
раз-, рас- береди́ть, коло́ть разбереди́ть, расколо́ть
в-, вз-, вс- бежа́ть, нести́, поте́ть вбежа́ть, взнести́, вспоте́ть
о-, об-, обо- сле́пнуть, руга́ть, зли́ть осле́пнуть, обруга́ть, обозли́ть
про-, при-, пере- чита́ть, гото́виться, лете́ть прочита́ть, пригото́виться, перелете́ть

Szczególnym przypadkiem jest tworzenie formy dokonanej za pomocą przedrostka вы́- co zostało wyróżnione w tabeli. Wszystkie czasowniki dokonane utworzone z jego pomocą mają na nim akcent! Zapamiętaj: расти́ - вы́расти, гуля́ть - вы́гулять, идти́ - вы́йти.

  • Ле́на лю́бит чита́ть кни́ги. Она́ сего́дня прочита́ла всю́ кни́гу.
  • Lena lubi czytać książki. Ona dzisiaj przeczytała całą książkę.
  • Ма́ма пошла́ в магази́н покупа́ть фру́кты. Он́а купи́ла све́жие апельси́ны.
  • Mama poszła do sklepu kupować owoce. Kupiła świeże pomarańcze.
Większość czasowników dokonanych i niedokonanych tworzy pary, jak na przykład стро́ить - постро́ить (budować - wybudować), ale nie wszystkie. Należy zapamiętać niektóre nieregularne formy czasowników rosyjskich, takie jak:
Forma niedokonana Forma dokonana Znaczenie
бра́ть взя́ть brać - wziąć
говори́ть сказа́ть mówić - powiedzieć
кла́сть положи́ть kłaść - położyć
лови́ть пойма́ть łapać - złapać
уходи́ть уйти́ wychodzić - wyjść
уезжа́ть уе́хать wyjeżdżać - wyjechać
ложи́ться ле́чь kłaść się - położyć się
сади́ться се́сть siadać - usiąść
  • Бори́с обожа́ет мно́го говори́ть, но он никогда́ не сказа́л ничего́ у́много.
  • Borys uwielbia dużo mówić, ale nigdy nie powiedział nic mądrego.
  • Гря́зные таре́лки на́до положи́ть в ра́ковину. Нельзя́ их кла́сть на́ стол.
  • Brudne talerze należy położyć w zlewie. Nie wolno ich kłaść na stół.